De Weg of het etiket?
Een Bijbelse studie over identiteit, doop en de Naam

"Onderzoek alles, behoud het goede." (1 Thessalonicenzen 5:21)

De onderstaande overwegingen zijn bedoeld als een Bijbelstudie. Toets daarom zelf aan de Schrift of deze gedachten standhouden.

De eerste gelovigen: een nieuwe religie of de vervulling van Gods beloften?

Opvallend is dat de eerste volgelingen van Jezus zichzelf in het boek Handelingen niet primair aanduiden als "christenen", maar als mensen van de Weg (Handelingen 9:2; 19:9, 23; 22:4; 24:14).

De naam "christenen" verschijnt pas later en lijkt aanvankelijk een benaming van buitenaf te zijn: "In Antiochië werden de discipelen voor het eerst christenen genoemd" (Handelingen 11:26).

Dit roept de vraag op of de eerste gemeente zichzelf wel zag als een nieuwe religie naast het jodendom. Alles wijst erop dat zij zichzelf juist beschouwde als de vervulling van Gods beloften aan Israël (Handelingen 2; Romeinen 9–11), terwijl tegelijkertijd de deur naar alle volken werd geopend (Mattheüs 28:19-20; Handelingen 10; Efeziërs 2:11-22).

Hun identiteit lag daarom niet in een etnische afkomst of een religieus etiket, maar in het volgen van Christus.

Paulus beschrijft deze houding treffend:

"Voor de Joden ben ik geworden als een Jood... voor hen die zonder wet zijn als zonder wet... Ik ben allen alles geworden om in elk geval enigen te behouden." (1 Korinthe 9:20-22)

Dat is geen verlies van identiteit, maar missionaire liefde. Paulus paste zich cultureel aan zonder zijn trouw aan Christus prijs te geven.

Dopen in de Naam

In Mattheüs 28:19 geeft Jezus de opdracht:

"Doopt hen in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest."

Opvallend is dat "naam" (to onoma) in het enkelvoud staat, terwijl vervolgens drie relationele aanduidingen volgen: Vader, Zoon en Heilige Geest.

Deze woorden functioneren niet als eigennamen zoals Mozes of David, maar beschrijven de wijze waarop de ene God Zich openbaart. De nadruk lijkt daarom niet te liggen op het uitspreken van een bepaalde klank of formule, maar op het binnentreden in de gemeenschap, het gezag en de werkelijkheid van God Zelf.

Dat sluit aan bij het Bijbelse begrip "naam". Gods Naam verwijst regelmatig naar Zijn wezen, Zijn aanwezigheid en Zijn gezag (Exodus 3:13-15; Psalm 20:8; Johannes 17:6, 11-12, 26).

Vanuit dat perspectief krijgt de doop een diepe relationele betekenis: de discipel wordt opgenomen in de gemeenschap van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.

Een lichaam uit alle volken

Het Nieuwe Testament benadrukt voortdurend dat Christus geen nieuw etnisch volk vormt, maar één lichaam uit alle volken.

"Hierbij is geen Griek en Jood... maar Christus is alles en in allen." (Kolossenzen 3:11)

"U bent allen één in Christus Jezus." (Galaten 3:28)

"Hij is onze vrede, Die beiden één gemaakt heeft." (Efeziërs 2:14)

Opvallend genoeg verdwijnen de verschillen tussen volken niet. Johannes ziet juist een ontelbare menigte uit alle volken, stammen, natiën en talen voor Gods troon staan (Openbaring 7:9). De verscheidenheid blijft bestaan, maar wordt verenigd in Christus.

De eenheid van de gemeente ontstaat dus niet doordat verschillen worden uitgewist, maar doordat allen delen in dezelfde Heer, dezelfde Geest en dezelfde liefde (Efeziërs 4:3-6).

Een typologische tegenstelling

Hier ontstaat een interessante typologische vraag.

Als de gemeente van Christus primair wordt herkend aan haar levenswijze — de weg van liefde, dienstbaarheid en onderlinge gemeenschap — wat is dan het tegenovergestelde patroon?

Zou het kunnen zijn dat de Schrift een tegengesteld patroon tekent waarin identiteit juist wordt ontleend aan groepsvorming, etiketten en uiterlijke loyaliteit?

Johannes beschrijft immers de geest van de antichrist als een macht die zich tegenover Christus opstelt (1 Johannes 2:18-23; 4:1-3). Openbaring 13 laat vervolgens een wereldrijk zien waarin mensen een merkteken ontvangen als zichtbaar teken van loyaliteit.

Daartegenover staan in Openbaring 7 en 14 de dienstknechten van God die door Hem worden verzegeld.

Deze beelden nodigen uit tot vergelijking.

• God verzegelt om Zijn volk te bewaren.

• Het beest merkt om mensen te beheersen.

• Christus schrijft Zijn Naam in het hart (Jeremia 31:33; Openbaring 3:12).

• Het beest plaatst zijn merkteken op hand en voorhoofd (Openbaring 13:16-17).

• Christus vormt één lichaam met vele leden (1 Korinthe 12).

• Het beest brengt de massa onder één macht.

• Christus verenigt mensen uit alle volken in liefde.

• Het beest verlangt uniforme onderwerping.

• Liefde of conformiteit?

Wanneer deze typologie juist is, ligt de diepste tegenstelling niet tussen diversiteit en eenheid.

De tegenstelling ligt tussen liefdevolle eenheid en afgedwongen gelijkvormigheid.

De Vader, de Zoon en de Heilige Geest leven in volmaakte wederzijdse liefde. Juist daarom bestaat binnen Gods eenheid ruimte voor onderscheiden personen zonder verdeeldheid.

De gemeente wordt geroepen hetzelfde patroon zichtbaar te maken.

Daarom roept Christus op tot dienen (Johannes 13:12-17), elkaar hoger achten dan zichzelf (Filippenzen 2:1-11), de vreemdeling opnemen (Mattheüs 25:35) en elkaar liefhebben zoals Hij ons heeft liefgehad (Johannes 13:34-35).

De vraag is daarom niet in de eerste plaats welk etiket iemand draagt, maar of zijn leven de vrucht van Christus zichtbaar maakt.

Zoals Jezus Zelf zegt:

"Hieraan zullen allen weten dat u Mijn discipelen bent: als u liefde hebt onder elkaar." (Johannes 13:35)

Misschien is dat wel de grootste uitdaging voor iedere gelovige én voor iedere kerk: worden wij primair herkend aan onze naam, onze denominatie of onze cultuur? Of worden wij herkend aan de Weg van Christus?